Συνάντηση με τον … Άντον
Αναρωτιέμαι πολλές φορές αν οι
χαρακτηρισμοί που δίδονται στα έργα διαφόρων συγγραφέων – και που κατ’ επέκταση
ακολουθούν και τους ίδιους – έχουν άμεση σχέση με την πραγματικότητα. Στην
ιδιαίτερη περίπτωση που λέγεται Άντον
Πάβλοβιτς Τσέχωφ, η όλη υπόθεση μοιάζει με ένα ευρηματικά οξύμωρο σχήμα.
Ο μεγάλος Ρώσος διανοητής, θεατρικός
συγγραφέας (και να μην ξεχνάμε και γιατρός), θεωρείται δραματικός συγγραφέας,
από τον αντίστοιχο χαρακτηρισμό που φέρουν όλα τα μεγάλα του θεατρικά έργα («Ο
γλάρος», «Ο βυσσινόκηπος», «Ο θείος Βάνιας», «Οι τρεις αδελφές») αλλά και από
τον τρόπο που αποδίδονται σκηνοθετικά στις θεατρικές σκηνές. Στον αντίποδα έχει
γράψει τις θεωρούμενες φαρσοκωμωδίες του που θα δείτε απόψε («Η αρκούδα» και «Οι
βλαβερές συνέπειες του καπνού»).
Η διαπίστωσή μου είναι πως όλοι αυτοί οι
χαρακτηρισμοί αδικούν και τον συγγραφέα και το έργο του. Ο Τσέχωφ, διατηρώντας
μιαν ανέντακτη πολιτικά στάση (σημείο μάλλον αρνητικό για την εποχή του)
κατάφερε να αποτυπώσει την αποτελμάτωση της κοινωνικής ζωής της επαρχιακής
Ρωσίας στα τέλη του 19ου αιώνα, μεταφέροντάς την «υποκρισία» της, με
την ελάχιστη δυνατή υποκριτικότητα επί σκηνής. (Ότι ακριβώς έκανε ο Λόρκα για
την ζωή της Ισπανίας του μεσοπολέμου στα έργα του). Αυτό δεν έγινε όμως με
στατικό τρόπο. Στα θεωρούμενα «δραματικά» έργα του, παραθέτει μιαν άλληλουχία
κωμικών ή φαρσικών καταστάσεων με … δραματική διατύπωση, ενώ αντίθετα στις
φαρσοκωμωδίες του θίγει τραγικά θέματα της πραγματικότητας, με έναν σκωπτικό
τρόπο, ώστε το «νυστέρι» του διανοητή συγγραφέα να φτάσει στο μεδούλι του
προβλήματος και να εκθέσει την κοινωνία ολόγυρά του.
Πάνω σ’ αυτόν τον άξονα κινήθηκε η
σκηνοθετική γραμμή που ακολουθήσαμε σαν θεατρικό σχήμα για την παράσταση. Δεν
ζητάμε επιείκια στην κρίση σας, αλλά την συμβολή σας να φέρουμε σε πέρας μια
αναζήτηση που θα μας επιτρέψει να συνεχίσουμε την έρευνα πάνω στα δομημένα
κείμενα και την ουσιαστική συλλογική δράση – αυτό δηλαδή που είναι η ουσία του ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ.
Μανόλης Πουλής
